معرفی
فرض ما در کارگاه «سازوکار وجود» این است که زندگی ما و تجربههای گوناگون آن، بر اساس سازوکاری شکل میگیرند که با سازوکار آفرینش جهان هستی هماهنگ است. از این رو، برای شناخت و بررسی این سازوکار و برخورداری از پشتوانهی نظری و متنی، به چهار متن بنیادین «ایجینگ و دائو ده جینگ از چین، اوپانیشادها از هند و قرآن» مراجعه میکنیم.
اما هدف اصلی ما این است که به اطلاعات، باورهای نظری و اعتقادات مذهبی درست و دقیق نیز محدود نمانیم و از آنها فراتر رویم؛ تا این سازوکار را تا حد امکان در تجربهی خود بهطور مستقیم مشاهده و درک کنیم، جلوهها و کاربردهای هر سطح از آن را بشناسیم و بیاموزیم چگونه میتوانیم آنها را با توجه به شرایط کنونی خود در زندگی به کار بگیریم.
آشنایی با کارگاه «سازوکار وجود»
اما هدف اصلی ما این است که به اطلاعات، باورهای نظری و اعتقادات مذهبی درست و دقیق نیز محدود نمانیم و از آنها فراتر رویم؛ تا این سازوکار را تا حد امکان در تجربهی خود بهطور مستقیم مشاهده و درک کنیم، جلوهها و کاربردهای هر سطح از آن را بشناسیم و بیاموزیم چگونه میتوانیم آنها را با توجه به شرایط کنونی خود در زندگی به کار بگیریم.
آشنایی با کارگاه «سازوکار وجود»
معرفی مختصر دائو ده جینگ
دائو: اصل، راه، روش، سازوکار
دِه: در کاربردهای باستانی: ویژگی یا سرشت درونی و ذاتی / توان، نیرو، اثر، نفوذ ــ امروزه بیشتر فضایل اخلاقی
جینگ: کتابی مقدس و آسمانی که حاصل تفکر نیست و فرزانه از طرق مختلف از آسمان دریافت کرده است.
دِه: در کاربردهای باستانی: ویژگی یا سرشت درونی و ذاتی / توان، نیرو، اثر، نفوذ ــ امروزه بیشتر فضایل اخلاقی
جینگ: کتابی مقدس و آسمانی که حاصل تفکر نیست و فرزانه از طرق مختلف از آسمان دریافت کرده است.
نسخههای مورد بررسی
نسخهی رایج یا وانگبی : حدود ۲ بعد از میلاد / ۸۱ فصل
نسخهی ماوانگ دویی : حدود ۲ قبل از میلاد / ۸۱ فصل
نسخهی بادشانی : حدود ۲ قبل از میلاد / ۷۷ فصل اما به همان اندازهی ۸۱ فصل : برخی فصلها ادغام شده است.
نسخهی گوئودیان : حدود ۳ قبل از میلاد / حدود ۴۰ درصد از متن کامل را دارد.
نسخهی ماوانگ دویی : حدود ۲ قبل از میلاد / ۸۱ فصل
نسخهی بادشانی : حدود ۲ قبل از میلاد / ۷۷ فصل اما به همان اندازهی ۸۱ فصل : برخی فصلها ادغام شده است.
نسخهی گوئودیان : حدود ۳ قبل از میلاد / حدود ۴۰ درصد از متن کامل را دارد.
سه سطح اصلی : نیستی، هستی، همه موجودات
ماوانگ دویی:
آنچه بازمیگردد (反 فَن، بازگشتن؛ وارونه شدن؛ برگشتن)، حرکتِ دائو است؛ آنچه نرم و ضعیف است (弱 ژُوئو، نرم؛ ضعیف؛ ناتوان)، کارکردِ دائو است. چیزهای زیر آسمان از هستی (有 یو، بودن؛ هستی؛ موجودیت) پدید میآیند، و هستی از نیستی (無 وو، نبودن؛ نیستی؛ عدم) پدید میآید.
نسخهی بادشانی:
آنچه بازمیگردد (反 فَن، بازگشتن؛ وارونه شدن؛ برگشتن)، حرکتِ دائو است؛ آنچه نرم و ضعیف است (弱 ژُوئو، نرم؛ ضعیف؛ ناتوان)، کارکردِ دائو است. چیزهای زیر آسمان (天下之物 تیانشیا ژی وو، چیزهای جهان) از هستی (有 یو، بودن؛ هستی؛ موجودیت) پدید میآیند، و هستی از نیستی (無 وو، نبودن؛ نیستی؛ عدم) پدید میآید.
نسخه رایج (وانگ بی) و نسخهی بادشانی و ماوانگ دویی هر سه همین ساختار خطی وجود دارد:
**وو / نیستی**
↓
**یو / هستی**
↓
**همهی موجودات**
نسخه گوئودیان از فصل ۴۰:
.... چیزهای زیر آسمان از هستی (有 یو، بودن؛ هستی؛ موجودیت) پدید میآیند، از نیستی (亡 وانگ) نیز پدید میآیند. (亡، گریختن؛ از دست رفتن؛ نابود شدن؛ مردن؛ و در برخی کاربردهای کهن، بهصورت قرضی به جای «نبودن/無»)
در این نسخه مسیر خطی نیستی -> هستی -> همهی موجودات برقرار نیست و نیستی با وجود مقدم بودن بر هستی، رابطهی خطی و محسوسی، مانند رابطهی هستی و همهی موجودات ندارد؛ همچنین «وو، نیستی» با واژهی «وانگ» نشان داده شده است . مانند آنچه در فصل اول گفته شده که هردو یک سرچشمه دارند:
آنچه بازمیگردد (反 فَن، بازگشتن؛ وارونه شدن؛ برگشتن)، حرکتِ دائو است؛ آنچه نرم و ضعیف است (弱 ژُوئو، نرم؛ ضعیف؛ ناتوان)، کارکردِ دائو است. چیزهای زیر آسمان از هستی (有 یو، بودن؛ هستی؛ موجودیت) پدید میآیند، و هستی از نیستی (無 وو، نبودن؛ نیستی؛ عدم) پدید میآید.
نسخهی بادشانی:
آنچه بازمیگردد (反 فَن، بازگشتن؛ وارونه شدن؛ برگشتن)، حرکتِ دائو است؛ آنچه نرم و ضعیف است (弱 ژُوئو، نرم؛ ضعیف؛ ناتوان)، کارکردِ دائو است. چیزهای زیر آسمان (天下之物 تیانشیا ژی وو، چیزهای جهان) از هستی (有 یو، بودن؛ هستی؛ موجودیت) پدید میآیند، و هستی از نیستی (無 وو، نبودن؛ نیستی؛ عدم) پدید میآید.
نسخه رایج (وانگ بی) و نسخهی بادشانی و ماوانگ دویی هر سه همین ساختار خطی وجود دارد:
**وو / نیستی**
↓
**یو / هستی**
↓
**همهی موجودات**
نسخه گوئودیان از فصل ۴۰:
.... چیزهای زیر آسمان از هستی (有 یو، بودن؛ هستی؛ موجودیت) پدید میآیند، از نیستی (亡 وانگ) نیز پدید میآیند. (亡، گریختن؛ از دست رفتن؛ نابود شدن؛ مردن؛ و در برخی کاربردهای کهن، بهصورت قرضی به جای «نبودن/無»)
در این نسخه مسیر خطی نیستی -> هستی -> همهی موجودات برقرار نیست و نیستی با وجود مقدم بودن بر هستی، رابطهی خطی و محسوسی، مانند رابطهی هستی و همهی موجودات ندارد؛ همچنین «وو، نیستی» با واژهی «وانگ» نشان داده شده است . مانند آنچه در فصل اول گفته شده که هردو یک سرچشمه دارند:
سه سطح در فصل ۱ : رابطهی بینام و بانام و ایجینگ
در فصل اول نیز همان ساختار نیستی یا بینام با آغاز و هستی یا بانام با مادر همهی چیزها پیوند دارد؛ و در ادامه این دو با وجود نامهای متفاوت، از یک سرچشمه هستند و یکسان نامیده میشوند.
---
فصل اول بر اساس نسخهی ماوانگ دویی:
دائویی(道 اصل؛ راه؛ روش؛ سازوکار) که میتوان آن را گفت، دائوی جاویدان و همیشگی (恆 هِنگ، همیشگی؛ پیوسته؛ جاویدان) نیست.
نامی که میتوان آن را نامید (名 مینگ، نام؛ نامیدن) نام جاویدان نیست.
«بینام» (無名 وو مینگ، بدون نام؛ نامناپیدا) آغاز همهی چیزها (万物 وانوو، همهی موجودات؛ همهی چیزها) است؛ {یا «نیستی(無 وو، نیستی)، نامِ (名 مینگ، نام) آغاز همهی چیزها است.}
«نامدار» (有名 یومینگ، دارای نام؛ نامدار) مادر همهی چیزهاست. {یا «هستی» (有 یو، وجود، هستی، بودن)، نامِ (名 مینگ، نام) مادر همهی چیزهاست.}
پس در بیخواهشیِ جاویدان (無欲 وویُو، بیمیل؛ بدون خواهش)، ظرافت آن را میبینیم (眇 میائو، ظریف؛ ریز؛ نامحسوس)؛
و در خواهشمندیِ جاویدان (有欲 یویُو، دارای میل؛ خواهشمند)، مرز و نمودِ آن را میبینیم (徼 جیائو، مرز؛ کرانه؛ حد).
این دو از یک سرچشمه برمیآیند، نامهای متفاوت دارند و یکسان نامیده میشوند. (同謂 تونگوِی، همنام؛ یکسان گفتهشده).
راز بر فراز راز (玄之又玄 شیوانجییوشیوان، راز در راز؛ ژرفا بر ژرفا)؛
دروازهی همهی نامحسوسات (众眇之门 ژونگمیائوجیمِن، دروازهی همهی رازها).
---
در هر دو «بادشانی و ماوانگدویی»: «بینام، آغاز همهی چیزها و موجودات است».
تنها اختلاف با نسخهی رایج در این معنا: «بینام، آغاز آسمان و زمین است» بیان شده است.
---
فصل اول بر اساس نسخهی ماوانگ دویی:
دائویی(道 اصل؛ راه؛ روش؛ سازوکار) که میتوان آن را گفت، دائوی جاویدان و همیشگی (恆 هِنگ، همیشگی؛ پیوسته؛ جاویدان) نیست.
نامی که میتوان آن را نامید (名 مینگ، نام؛ نامیدن) نام جاویدان نیست.
«بینام» (無名 وو مینگ، بدون نام؛ نامناپیدا) آغاز همهی چیزها (万物 وانوو، همهی موجودات؛ همهی چیزها) است؛ {یا «نیستی(無 وو، نیستی)، نامِ (名 مینگ، نام) آغاز همهی چیزها است.}
«نامدار» (有名 یومینگ، دارای نام؛ نامدار) مادر همهی چیزهاست. {یا «هستی» (有 یو، وجود، هستی، بودن)، نامِ (名 مینگ، نام) مادر همهی چیزهاست.}
پس در بیخواهشیِ جاویدان (無欲 وویُو، بیمیل؛ بدون خواهش)، ظرافت آن را میبینیم (眇 میائو، ظریف؛ ریز؛ نامحسوس)؛
و در خواهشمندیِ جاویدان (有欲 یویُو، دارای میل؛ خواهشمند)، مرز و نمودِ آن را میبینیم (徼 جیائو، مرز؛ کرانه؛ حد).
این دو از یک سرچشمه برمیآیند، نامهای متفاوت دارند و یکسان نامیده میشوند. (同謂 تونگوِی، همنام؛ یکسان گفتهشده).
راز بر فراز راز (玄之又玄 شیوانجییوشیوان، راز در راز؛ ژرفا بر ژرفا)؛
دروازهی همهی نامحسوسات (众眇之门 ژونگمیائوجیمِن، دروازهی همهی رازها).
---
در هر دو «بادشانی و ماوانگدویی»: «بینام، آغاز همهی چیزها و موجودات است».
تنها اختلاف با نسخهی رایج در این معنا: «بینام، آغاز آسمان و زمین است» بیان شده است.
بررسی پنج سطح درون سه سطح
نسخه ماوانگ دویی:
دائو «یک» را پدید آورد، «یک» «دو» را پدید آورد، «دو» «سه» را پدید آورد، «سه» همهٔ چیزها را پدید آورد. همهٔ چیزها یین را بر پشت دارند و یانگ را در آغوش میگیرند، و «چیِ مرکزی و درونی» (ژونگ، مرکزی، میانه، درونی) هماهنگی میشود/برای هماهنگی است...
نسخه بادشانی همسو با ماوانگ دویی:
دائو «یک» را زاد، «یک» «دو» را زاد، «دو» «سه» را زاد، «سه» همهٔ چیزها را زاد. همهٔ چیزها یین را بر پشت دارند و یانگ را در آغوش میگیرند، و «چیِ میانه/متلاطم» (中氣 ژونگچی) آنها را به هماهنگی (和 هِه، هماهنگی؛ تعادل) میرساند...
اما نسخه رایج به جای «چیِ میانه و مرکزی از «چیِ برهمآمیخته و جاری» استفاده کرده است.
... و چیِ برهمآمیخته و جاری (沖氣 چونگچی، چیِ درهمآمیخته؛ نیروی جاری) هماهنگی میشود/برای هماهنگی است. (和 هه، هماهنگی؛ سازگاری؛ همآوایی)...
دائو «یک» را پدید آورد، «یک» «دو» را پدید آورد، «دو» «سه» را پدید آورد، «سه» همهٔ چیزها را پدید آورد. همهٔ چیزها یین را بر پشت دارند و یانگ را در آغوش میگیرند، و «چیِ مرکزی و درونی» (ژونگ، مرکزی، میانه، درونی) هماهنگی میشود/برای هماهنگی است...
نسخه بادشانی همسو با ماوانگ دویی:
دائو «یک» را زاد، «یک» «دو» را زاد، «دو» «سه» را زاد، «سه» همهٔ چیزها را زاد. همهٔ چیزها یین را بر پشت دارند و یانگ را در آغوش میگیرند، و «چیِ میانه/متلاطم» (中氣 ژونگچی) آنها را به هماهنگی (和 هِه، هماهنگی؛ تعادل) میرساند...
اما نسخه رایج به جای «چیِ میانه و مرکزی از «چیِ برهمآمیخته و جاری» استفاده کرده است.
... و چیِ برهمآمیخته و جاری (沖氣 چونگچی، چیِ درهمآمیخته؛ نیروی جاری) هماهنگی میشود/برای هماهنگی است. (和 هه، هماهنگی؛ سازگاری؛ همآوایی)...