واژه‌ی «ای 易» از بنیادی‌ترین مفاهیم در فلسفه و عرفان چین است و معمولاً به «تغییر» ترجمه می‌شود. با این حال، بررسی ایده‌نگار کهنِ این واژه، کهن‌ترین لایه‌های هستی‌شناسی دائویی، سنت تفسیری دودمان هان (ای‌وی) و رساله‌های کنفسیوسی نشان می‌دهد که «ای» در کاربرد بنیادین خود، به حقیقتی اشاره می‌کند که منشأ همه‌ی مراتب آفرینش است و معنای «تغییر» تنها یکی از شئون و مراتب ظهور آن به شمار می‌رود.

این پژوهش با کنار هم گذاشتن شواهد مستقل از جریان‌های اصلی اندیشه‌ی چینی می‌کوشد ساختار مشترکی را نشان دهد که در آن «ای» در سه مرتبه‌ی حقیقت بنیادین، رکن پایدار آفرینش و تجلیات گوناگون جهان کثرت فهمیده می‌شود. همگرایی این شواهد، علاوه بر روشن‌تر کردن معنای واژه‌ی «ای»، دریچه‌ای به روی فهم بهتر هستی‌شناسی چین می‌گشاید و امکان تطبیق آن را با سنت‌های هندی و اسلامی فراهم می‌کند.

همچنین با درک این خوانش از معنای «ای»، این کتاب کهن‌ترین منبعی خواهد بود که بنیادی‌ترین طرح هستی‌شناسی چینی را ارائه کرده و فلسفه و عرفان این سرزمین را شکل داده است. از این رو، توصیف آن به عنوان بنیان هستی‌شناسی چینی، تعبیری اغراق‌آمیز نخواهد بود.

متن کامل مقاله:
«ای 易» : حقیقت بنیادین و مراتب ظهور آن در هستی؛ بررسی این معنا در هستی‌شناسی چین و تطبیق با سنت‌های هندی و اسلامی

کاراکتر چینی 经 (Jīng) در اصل به تارهای اصلی و عمودی در یک دار قالی یا پارچه اشاره دارد. این تارها، ساختار ثابت و اصلی پارچه را تشکیل می‌دهند که به صورت تمثیلی، از آسمان به زمین کشیده شده و این دو را به یکدیگر پیوند داده‌اند.
پودهای افقی حول این تارهای عمودی بافته می‌شوند و هریک، سطحی مشخص از این بلندای بی‌زمان و جاودان(تار) را توسعه می‌دهند.

این تار یا تارها را می‌توان اصول همیشگی و بی‌زمان در نظر گرفت، در حالی که پودها را شرح و گسترش این تار در نظر گرفت که تنها سطحی مشخص از نقطه‌ای روی این تار را بسط می‌دهد. در نتیجه پود نمی‌تواند همواره و در همه‌ی موارد صدق کند.

در ادیان ابراهیمی، متنی که منشأ وحیانی دارد، «کتاب مقدس» نامیده می‌شود. در سنت دائویی آمده که تنها کتاب‌هایی که ریشه‌ی وحیانی دارند و از خداوند به جاودانان حقیقی وحی شده‌اند «جینگ» نامیده می‌شوند. از این رو معادل «جینگ» در فارسی را می‌توان واژه‌ای مانند «کتاب مقدس» در نظر گرفت زیرا حاصل تفکر و تعمق نیست و بر اساس «الهام یا وحی مستقیم» از طرف خداوند نوشته شده است.

بنابراین، گرچه ترجمه‌ی جینگ به «کتاب مقدس» یا «دفتر مقدس» شاید لزومی نداشته باشد، اما درک آسمانی و وحیانی بودن آن مهم است. این مانند کتاب قرآن یا سایر کتب آسمانی است که گاهی بدون لفظ کتاب نیز استفاده می‌شوند، اما آسمانی بودن آن‌ها روشن است. همچنین باید توجه داشت که درک معنای خود واژه‌ی «ای» به تنهایی برای «آسمانی» بودن این کتاب کافی است. در واقع واژه‌ی «جینگ» پس از اضافه شدن این کتاب به پنج کتاب مقدس کنفسیوسی‌ها به آن اضافه شد، صدها سال پس از نوشته شدن ای جینگ.

در مشورت با ای‌جینگ مناسب این است که به دنبال «چه خواهد شد؟» نباشید؛ خواهان «شناخت وضعیت کنونی(درونی و بیرونی)» باشید. کسی که لحظه‌ی کنونی را بشناسد و پاسخ متناسبی به آن دهد، همواره به معنای واقعی کلمه «موفق و کامیاب» است.

آینده نتیجه‌ی «چگونه بودن» ما در لحظه‌ی کنونی است؛ از این رو تنها با درک وضعیت کنونی، و شیوه‌ای که در حال روبرو شدن با آن هستید، می‌توانید نتیجه‌ی نهایی را تغییر داده یا بهبود بخشید.

توجه داشته باشید که «پاسخ مشورت»، در واقع رمزگشایی و توضیح وضعیت کنونی و مسیر پیشِ روی آن را نشان می‌دهد.

و از آنجا که آیندهْ صرفاً برآیند نگرش‌ها و رویکردهای ما نسبت به وضعیت‌های کنونی پیش از خود است، «پیشگویی» آینده، در حقیقت توضیح عاقبتِ جهت‌گیری و شیوه‌ی عملکرد خود ماست.

از این رو ای‌جینگ ابزاری شناختی در مقیاس عمیق، دقیق و گسترده است، که آینده‌ی مسیری را که در آن هستیم ــ بر اساس سطح آگاهی و شیوه‌ی عملکرد خود ما، و در پیوند با سایر اجزای آن در بیرون(اتفاقات، اشخاص و ...) ــ نشان می‌دهد.

معنای نهفته در واژه‌های «یین و ینگ» و دوگانگی، همواره شفاف و بدیهی بوده است. به طوری که در «دائو ده جینگ» و «ده بال» از آن‌ها به معنای عرفانی و فلسفی خود استفاده شده است.

اما کهن‌ترین نمونه‌ی مستند استفاده از این واژه‌ها به ساده‌ترین پدیده‌های عینی و فیزیکی در طبیعت بازمی‌گردد که ارتباط مستقیمی با این معانی نداشته اند.

یین (Yin) به سایه‌دار بودن اشاره داشت، مانند دامنه‌ی شمالی یک کوه یا کرانه‌ی جنوبی یک رودخانه (که در سایه قرار می‌گیرد).

ینگ (Yang) به آفتاب‌گیر بودن اشاره می‌کرد، مانند دامنه‌ی جنوبی یک کوه یا کرانه‌ی شمالی یک رودخانه (که در معرض آفتاب است). این واژه‌ها بر روی استخوان‌های پیشگویی (Oracle Bones) از دودمان شانگ (حدود ۱۶۰۰-۱۰۴۶ پیش از میلاد) — کهن‌ترین شکل نوشتار چینی — یافت شده‌اند. در این یافته‌ها، یین و ینگ مفاهیم هستی‌شناسی نبودند، بلکه تنها توصیف‌گرهایی برای موقعیت‌های جغرافیایی و عینی به شمار می‌آمدند.

البته این مستندات نشان نمی‌دهد که استفاده از مفاهیم یین و ینگ در آن زمان متداول نبوده است؛ تنها نشان می‌دهد که در این نمونه‌های یافت شده، در معنای هستی‌شناسانه‌ی خود به کار نرفته است.

(Eng)ریچارد لین: ترجمه‌ی تفسیر وانگ بی(۲۲۶–۲۴۹ م)

کتاب ریچارد جان لین (۱۹۹۴) نخستین ترجمه‌ی انگلیسی است که شرح کامل «وانگ بی» را همراه با متن ای جینگ در اختیار خوانندگان غربی قرار داد.

وانگ بی (۲۲۶–۲۴۹ م) با وجود عمر کوتاه خود (حدود ۲۳-۲۴ سال)، یکی از اثرگذارترین متفکران تاریخ چین به شمار می‌آید. او از برجسته‌ترین نمایندگان جریان فکری شوان‌شوئه («حکمت رازآمیز» یا «فلسفه‌ی ژرف») بود؛ جریانی که در پی بازخوانی میراث کنفوسیوسی و دائویی در قالبی فلسفی و متافیزیکی برآمد. شرح‌های او بر دائو ده جینگ و ای جینگ از تأثیرگذارترین آثار تفسیری در سراسر سنت فکری چین به شمار می‌روند و برای نزدیک به هزار سال تنها مرجع معتبر مطالعه‌ی این دو متن بوده‌اند.

در مرکز اندیشه‌ی وانگ بی مفهوم وو (無، نیستی، بی‌تعینی یا ناحضور) قرار دارد؛ اصلی که از نظر او سرچشمه و بنیاد همه‌ی پدیده‌های متعین است. او استدلال می‌کند که کثرت موجودات و دگرگونی‌های جهان تنها بر پایه‌ی امری نامتعین و فراتر از صورت‌ها (احد، برهمن) امکان ظهور می‌یابند. از این رو، شش‌خطی‌ها و نمادهای ای جینگ در نظر او صرفاً ابزار پیشگویی نیستند، بلکه تجلیات گوناگون یک اصل بنیادین و یگانه‌اند که در پس همه‌ی تحولات جهان حضور دارد.

تفسیر وانگ بی نقطه‌ی عطفی در تاریخ ای جینگ به شمار می‌رود، زیرا پس از سده‌ها توجه را از کاربردهای پیشگویانه‌ی کتاب به سوی معانی حقیقی و ساختار فلسفی و متافیزیکی آن معطوف کرد. نفوذ این خوانش چنان گسترده بود که نه‌تنها بر سنت‌های بعدی کنفوسیوسی و دائویی، بلکه بر شکل‌گیری زبان فلسفی بودیسم در چین نیز تأثیر عمیقی گذاشت. از این رو، شرح او بر ای جینگ را می‌توان یکی از مهم‌ترین و ماندگارترین تفسیرهای فلسفی این اثر در سراسر تاریخ شرق آسیا دانست.

(Eng)توماس کلیری: تفسیر لیو یی‌مینگ(۱۷۳۴–۱۸۲۱ م)

کتاب توماس کلیری (۱۹۸۶) نخستین ترجمه‌ی انگلیسی است که شرح کامل «لیو یی‌مینگ» را همراه با متن ای جینگ در دسترس خوانندگان غربی قرار داد.

لیو یی‌مینگ (۱۷۳۴–۱۸۲۱ م.) از برجسته‌ترین استادان مکتب دائوییِ کوان‌جِن (تمامیت حقیقت) در اواخر دوران سلسلهٔ چینگ بود. او نه‌تنها به‌عنوان عارفی ژرف‌اندیش، بلکه به‌عنوان یکی از مهم‌ترین شارحان سنت نِیدان (کیمیاگری درونی) شناخته می‌شود؛ سنتی که هدف آن دگرگونی درونی، بازگشت به حقیقت خود و هماهنگی با دائو از طریق فرایندی درونی و معنوی است. آثار او کوششی منسجم برای پیوند دادن آموزه‌های ای جینگ، دائوئیسم، بودیسم و کنفوسیوسیسم در چارچوبی واحد از خودپروری و سلوک معنوی به شمار می‌رود. از این منظر، نمادها و شش‌خطی‌های ای‌جینگ صرفاً بیانگر رویدادهای جهان بیرونی نیستند، بلکه مراحل مختلف سلوک معنوی، پرورش یافتن ذهن، رشد آگاهی و هماهنگی با دائو را آشکار می‌کنند. به همین دلیل، شرح لیو یی‌مینگ بر ای جینگ از مهم‌ترین و تأثیرگذارترین تفسیرهای عرفانی و نیدانی این کتاب در سنت فکری چین محسوب می‌شود.

ریچارد ویلهلم (۱۸۷۳–۱۹۳۰)

ریچارد ویلهلم خاورشناس، مترجم و مبلغ آلمانی بود که پس از سال‌ها زندگی در چین، با همکاری و راهنمایی استاد چینی خود لائو نای‌شوان نخستین ترجمه و تفسیر جامع ای جینگ را بر پایهٔ سنت تفسیری کلاسیک چین به زبان آلمانی منتشر کرد (۱۹۲۴). این ترجمه برخلاف بسیاری از آثار پیشین غربی که عمدتاً بر جنبه‌های زبان‌شناختی یا پیشگویانه‌ی کتاب تمرکز داشتند، کوشید ای جینگ را در بستر زنده‌ی سنت فکری و فرهنگی چین معرفی کند و لایه‌های فلسفی، اخلاقی و حِکمی آن را نیز به خواننده‌ی غربی نشان دهد.

ویلهلم ای جینگ را صرفاً کتابی برای پیشگویی نمی‌دانست، بلکه آن را بیان فشرده‌ای از نگرش چینی به جهان، انسان و دگرگونی می‌شمرد؛ نگرشی که بر هماهنگی میان آسمان، زمین و انسان و بر درک الگوهای تحول در طبیعت و زندگی تأکید دارد. از همین رو، ترجمه‌ی او بیش از آنکه یک برگردان صرف از متن باشد، تلاشی برای انتقال روح سنت تفسیری چین به زبان و ذهنیت غربی بود.

شهرت جهانی این ترجمه تا اندازه‌ی زیادی با استقبال و حمایت کارل گوستاو یونگ گره خورده است. یونگ که سال‌ها با ویلهلم دوستی و همکاری داشت، برای ترجمه‌ی کتابْ مقدمه‌ای مشهور نوشت و ای جینگ را نمونه‌ای برجسته از شیوه‌ای متفاوت در فهم رابطه‌ی میان رخ‌داد‌ها و معنا معرفی کرد؛ دیدگاهی که بعدها با نظریه‌ی «هم‌زمانی» (Synchronicity) او پیوند یافت. این مقدمه و نفوذِ فکریِ یونگْ موجب شد ای جینگ در جهانِ غربْ از قالب یک «کتاب فال شرقی» فراتر رود و به‌عنوان اثری فلسفی، نمادین و روان‌شناختی مورد توجه قرار گیرد.

ترجمه‌ی ویلهلم ـ که بعدها به وسیله‌ی کری باینز به انگلیسی برگردانده شد ـ همچنان یکی از پرخواننده‌ترین و تأثیرگذارترین ترجمه‌های ای جینگ در جهان غرب به شمار می‌آید و برای بسیاری از خوانندگان غربی، نخستین دریچه‌ی آشنایی با این کتاب بوده است.