شش خطی 41
کاهش دادن (Sun)

واژه‌شناسی و مفهوم کلیدی:

Sun به معنی کاهش یافتن، از دست دادن یا آسیب دیدن است. ایده‌نگار آن دستی را نشان می‌دهد که ظرف قربانی را گرفته و محتوای آن را خالی می‌کند. این تصویری از کاهشی آگاهانه و فداکارانه است که با خلوص نیت انجام می‌شود و هدف والایی را دنبال می‌کند. چنین کاهشی، حتی اگر همانطور که «از دست دادن» و «آسیب دیدن» نشان می‌دهند بر فرد تحمیل شده باشد، نیرو یا فضای لازم برای رشد را مهیا می‌کند.

ساختارشناسی: دریاچه (☱) در پایین، کوه (☶) در بالا

این وضعیت کاهش پایین به منظور افزایش بالا را نشان می‌دهد:
دریاچه نمادی از احساسات مخرب، هیجانات، لذتجویی و جستجوی شادی در بیرون از خود است. با مهار این انرژی‌ها و هدایت شدن آن‌ها به بالا ــ همانند آبی که بخار می‌شود ــ در فراز کوه (نماد خرد، تسلط بر ذهن و فضیلت) به ابر و سپس باران تبدیل می‌شود. به این ترتیب کاهش در پایین به افزایشی فراگیر در کل سرزمین می‌انجامد.

این همان رابطهٔ معکوس عقل و شهوت در عرفان اسلامی، یا معنای نهفته در اصل برَهماچاریا در یوگا است که هدفش ذخیره و تبدیل انرژی جنسی و حیاتی، به رشد معنوی است. نمونه‌ی عملی آن تمرین «روزه‌داری» است که فرد با کاهش خور و خواب، پاکی و روشنایی را در خود پرورش می‌دهد.

ویژگی‌های روانی-عملکردی:

دریاچه و کوه هر یک به شیوه‌ای خاص حالت «خودبسندگی درونی و خلوص نیت» را نشان می‌دهند که فرد را قادر می‌سازد هوس‌ها، خواسته‌ها، هیجانات و حتی روابط بیرونی را کاهش دهد و بر آنچه اصیل‌تر است متمرکز شود. این «خودبسندگی و خلوص نیت» در دریاچه، از روشنایی و ثروتمندی ذهن، و در کوه، از پاکی و سکوت ذهن سرچشمه می‌گیرد.

از این رو این هوس‌ها و جاذبه‌های بیرونی کشش خود را از دست می‌دهند و فرد می‌تواند تا توجه، اندیشه، گفتار و کردار خود را بر چیزهای سودمند متمرکز سازد و امور بی‌ارزش را رها کند. این همان حقیقتی است که امام علی‌(ع) در کاهش‌مندترین حالت، کاملاً توضیح داده‌اند: تَخَفَّفُوا تَلْحَقُوا (سبک‌بار شوید تا ملحق شوید.)

کاهشِ آگاهانه می‌تواند به صورت کاهش حرکت، افکار، وابستگی‌های ذهنی، عادات یا لذت‌های جسمی باشد. حتی بخشش دارایی، گذشتن از حق خود یا سایر نمونه‌های بیرونی آن مصداقی برای این کاهش است که همگی به افزایش توانمندی‌های درونی ــ‌و در ادامه بیرونی‌ــ ختم می‌شوند.باید توجه داشت که گاه این کاهش انتخاب خود فرد نیست و به عنوان چالشی بیرونی ظاهر می‌شود. اما فرد با حفظ نگاه درست‌ ــ‌آنچه توضیح داده شد‌ــ می‌تواند همان مسیر کاهش خودخواسته را طی کند و به پاکی و رشد دست یابد.

کیفیت و زمان‌بندی کاهش از اهمیت بنیادین برخوردار است: گاه باید سریع عمل کرد، گاه گام‌ها را آهسته و تدریجی برداشت، و گاه اصلاً نیازی به کاهش فعال نیست و صِرف بودنْ و هماهنگ ماندن با موقعیت به افزایش منجر می‌شود.